Uşaqlar üçün düzgün yuxu rejiminin əhəmiyyəti barədə. Həkim Nərmin Əzizova
Yuxu yalnız istirahət deyil, uşağın sağlam inkişafı üçün həyati prosesdir. Yuxu zamanı beyin və orqanizm bərpa olunur, böyümə hormonu ifrazı artır və stress hormonları azalır. Bu proseslər uşağın fiziki inkişafını, öyrənmə qabiliyyətini və emosional balansını dəstəkləyir.
Uşaqlar hansı yaşda nə qədər yatmalıdır?
Uşaqlarda yuxu ehtiyacı yaşa uyğun dəyişir:
- 0–3 ay: konkret müddət müəyyən edilmir, yuxu dövrlərlə olur
- 4–12 ay: təxminən 12 saat və daha çox
- 1–2 yaş: ən azı 11–14 saat
- 1–3 yaş: ümumilikdə 12–13 saat, gündüz yuxusu adətən 18 ayda 1 dəfəyə düşür
- 3–5 yaş: 10–12 saat, 4–5 yaşdan sonra gündüz yuxusuna ehtiyac azalır
- 6–12 yaş: 9–11 saat
- 13–18 yaş: ən azı 8–10 saat
3–6 ay aralığında bioloji saatın formalaşması ilə gecə yuxusu daha uzun və fasiləsiz olur.
Yuxunun uşağın inkişafına təsiri
- Beyin və yaddaş. Düzgün yuxu öyrənməni asanlaşdırır, yaddaşı gücləndirir və diqqəti artırır.
- Fiziki böyümə və bərpa. Böyümə hormonu əsasən yuxu zamanı ifraz olunur və toxumaların yenilənməsinə kömək edir.
- Psixoloji sağlamlıq. Müntəzəm yuxu hiperaktivlik, narahatlıq və emosional gərginlik riskini azaldır.
- Sağlam həyat tərzi. Keyfiyyətsiz yuxu artıq çəki, qeyri-sağlam qidalanma vərdişləri və az fiziki aktivliklə əlaqələndirilir.
Yuxusuzluq hansı problemlərə səbəb ola bilər?
Uzun müddətli yuxu çatışmazlığı:
- diqqət və yaddaş problemləri
- hiperaktivlik və impulsiv davranış
- aqressiya və narahatlıq pozuntuları
- məktəb uğurunun azalması
- immun sisteminin zəifləməsi
- metabolik problemlər və piylənmə riski
Erkən uşaqlıq dövründə yuxu problemləri yalnız uşağa deyil, ailə mühitinə və valideynlərin psixoloji vəziyyətinə də mənfi təsir göstərə bilər.
Keyfiyyətli yuxu üçün otaq mühiti necə olmalıdır?
- otaq sakit və uyğun temperaturda olmalıdır
- yumşaq və zəif işıq istifadə edilə bilər
- yataq otağında televizor, telefon və kompüter olmamalıdır
- uşaq televizor qarşısında yatmağa alışdırılmamalıdır
- yataq otağı cəza yeri kimi istifadə edilməməlidir
Sağlam yuxu üçün aşağıdakı qaydalar vacibdir:
- hər gün eyni saatda yatmaq və oyanmaq
- yatmazdan əvvəl sakit və rahatlaşdırıcı rutinlər yaratmaq (vanna, diş fırçalama, nağıl oxuma)
- yatmazdan əvvəl aktiv oyun və həyəcanlı fəaliyyətlərdən qaçınmaq
- ağır yeməklərdən yatmazdan 2–3 saat əvvəl uzaq durmaq
- kafein tərkibli içkilər və şokoladdan uzaq olmaq
- gündəlik fiziki aktivlik təmin etmək
- günorta yuxusunun çox uzun və axşam saatlarına yaxın olmamasına diqqət etmək
Uşağın müstəqil şəkildə yuxuya getmə vərdişi onun gecə oyandıqda yenidən rahat yatmasına kömək edir.
Düzgün yuxu rejimi uşağın fiziki sağlamlığı, zehni inkişafı, emosional sabitliyi və məktəb uğuru üçün əsas şərtlərdən biridir. Erkən yaşlardan sağlam yuxu vərdişlərinin formalaşdırılması uşağın gələcək həyat keyfiyyətinə müsbət təsir göstərir və ailə mühitində daha sağlam və sakit gündəlik həyat yaradır.
İstinadlar
- World Health Organization. Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. WHO, 2019.
- Hirshkowitz M, et al. National Sleep Foundation’s sleep time duration recommendations: methodology and results summary. Sleep Health, 2015.
- Mindell JA, Owens JA. A Clinical Guide to Pediatric Sleep: Diagnosis and Management of Sleep Problems. Lippincott Williams & Wilkins, 2015.
- American Academy of Pediatrics. Children and Sleep.org, 2020.
- Owens JA. Insufficient sleep in adolescents: causes and consequences. Minerva Pediatrica, 2014.