Evdə civəli termometr sınarsa, nə etməli? Valideynlərin bilməli olduğu vacib məqamlar — Pediatriya.az

Baxış
28

Evdə termometrin sınması, xüsusilə azyaşlı uşaqları olan ailələrdə ciddi narahatlıq yarada bilər. Valideynləri ən çox düşündürən suallar isə bunlardır: termometrdəki civə nə dərəcədə təhlükəlidir? Uşaq civəyə toxunubsa və ya onu udubsa, zəhərlənmə baş verə bilərmi? Belə vəziyyətdə hansı tədbirlər görülməlidir?

Civə ilə təmas hər zaman zəhərlənmə demək deyil. Lakin civənin düzgün təmizlənməməsi və buxarının uzun müddət tənəffüs edilməsi sağlamlıq üçün ciddi risk yarada bilər.

Civə nədir və nə üçün təhlükəlidir?

Civə (Hg) otaq temperaturunda maye halda olan ağır metaldır. Ənənəvi şüşə termometrlərin bəzilərində elementar (metal) civədən istifadə olunur.

Civənin əsas təhlükəsi onun otaq temperaturunda tədricən buxarlanması ilə əlaqədardır. Civə buxarı gözlə görünmür və qoxusuzdur. Buna görə də ətraf mühitdə civə buxarının mövcudluğunu insan hiss etməyə bilər.

Civə buxarı tənəffüs yolu ilə orqanizmə daxil olduqda ağciyərlərdən qana sorulur və xüsusilə mərkəzi sinir sistemi, tənəffüs sistemi və böyrəklərə toksik təsir göstərə bilər.

Uşaqlar civənin toksik təsirinə qarşı daha həssas ola bilərlər. Bu, inkişaf etməkdə olan sinir sistemi və uşaqların fizioloji xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır.

Termometr sınarsa, uşaq civədən zəhərlənə bilərmi?

Zəhərlənmə riski civənin orqanizmə daxilolma yolundan, məruzqalma müddətindən və miqdarından asılıdır.

  • Civə buxarının tənəffüs edilməsi: elementar civə ilə zəhərlənmənin əsas yoludur. Xüsusilə civə qapalı, isti və zəif havalandırılan otaqda qaldıqda risk artır.
  • Civənin udulması: elementar civə sağlam mədə-bağırsaq traktından çox zəif sorulur. Buna görə də az miqdarda metal civənin təsadüfən udulması, adətən, ağır sistemli zəhərlənməyə səbəb olmur. Lakin civənin nəfəs yollarına düşməsi, şüşə qırıntılarının udulması və ya digər zədələnmələr təhlükəli ola bilər. Özbaşına qusdurmağa cəhd etmək tövsiyə edilmir və belə hallarda uşağın həkim tərəfindən qiymətləndirilməsi vacibdir.
  • Dəri ilə təmas: sağlam dəridən elementar civənin sorulması çox məhduddur. Bununla belə, civəyə birbaşa toxunmaqdan çəkinmək lazımdır.

Evdə civəli termometr sınarsa, nə etməli?

İlk növbədə sakit davranmaq və civənin ətrafa yayılmasının qarşısını almaq lazımdır.

  1. Uşaqları otaqdan uzaqlaşdırın. Hamilə qadınlar və ev heyvanları da həmin mühitdən çıxarılmalıdır.
  2. Otağı havalandırın. Pəncərələri açın, digər otaqlara açılan qapını bağlayın. Hava axınının civəni evin digər hissələrinə yaymamasına diqqət edin.
  3. Otaqdakı istiliyi azaldın. İsitmə cihazlarını və civə buxarını digər otaqlara yaya biləcək havalandırma sistemlərini söndürün.
  4. Civəyə çılpaq əllə toxunmayın. Təmizləmə zamanı birdəfəlik əlcəklərdən istifadə edilməlidir. Adi tibbi maskalar civə buxarından etibarlı qorunma təmin etmir.
  5. Tozsoran və süpürgədən istifadə etməyin. Bu vasitələr civəni daha kiçik hissəciklərə ayıraraq onun yayılmasını və buxarlanmasını artıra bilər.
  6. Civəni kanalizasiyaya və məişət tullantılarına atmayın. Toplanan civə və çirklənmiş materiallar təhlükəli tullantı kimi utilizasiya edilməlidir.
  7. Mütəxəssis yardımı alın. Azərbaycanda fövqəladə hallar nazirliyinin 112 xidmətinə müraciət edərək təhlükəsiz təmizləmə və utilizasiya barədə məlumat almaq olar.

Əgər az miqdarda civə hamar və məsaməsiz səthə dağılıbsa, müvafiq təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməklə sərt karton və yapışqan lent vasitəsilə toplana bilər. Toplanan materiallar möhkəm bağlanan, sızdırmaz qabda saxlanılmalı və müvafiq qaydada təhvil verilməlidir.

Civə xalçaya, yumşaq mebelə, döşəmə çatlarına və ya digər çətin təmizlənən səthlərə dağılıbsa, müstəqil təmizləməyə çalışmaq əvəzinə mütəxəssis məsləhəti alınmalıdır.

Təmizləmədən sonra otağın ən azı 24 saat xarici hava ilə havalandırılması tövsiyə olunur.

Civə və şüşə qırıntıları necə təmizlənməlidir?

Termometr sındıqda civə kiçik, gümüşü rəngli damcılar şəklində ətrafa yayıla bilər. Civənin düzgün toplanması onun buxarlanma və ətraf mühitə yayılma riskini azaltmaq üçün vacibdir.

Əgər az miqdarda civə hamar, məsaməsiz səthə dağılıbsa və təhlükəsiz təmizləmə mümkündürsə, aşağıdakı qaydalara əməl edilməlidir:

  1. Civə damcılarını bir yerə toplayın. İki sərt karton və ya kağız parçasından istifadə edərək civə damcılarını ehtiyatla bir-birinə yaxınlaşdırın. Damcıların birləşməsi onların toplanmasını asanlaşdırır.
  2. Kiçik civə hissəciklərini təmizləyin. İri damcıları damcılıq vasitəsilə toplamaq mümkündür. Gözlə çətin görünən xırda hissəcikləri isə yapışqan lent vasitəsilə götürmək olar. Civəni parça, süngər və ya yaş dəsmalla silmək olmaz, çünki bu, onun daha geniş sahəyə yayılmasına səbəb ola bilər.
  3. Ətrafı diqqətlə yoxlayın. Otağın işığını azaldaraq fənəri döşəməyə yaxın və səthə paralel istiqamətləndirin. Civə damcıları işığı əks etdirdiyi üçün döşəmə çatlarında və künclərdə qalan hissəcikləri müəyyən etmək mümkün ola bilər.
  4. Toplanan civəni təhlükəsiz qablaşdırın. Civə, şüşə qırıntıları və təmizləmə zamanı istifadə olunan materiallar sızdırmaz, möhkəm bağlanan uyğun qablara və ya paketlərə yerləşdirilməlidir. Onlar adi məişət tullantıları ilə birlikdə atılmamalıdır.
  5. Otağı havalandırmağa davam edin. Təmizləmə başa çatdıqdan sonra otaq ən azı 24 saat havalandırılmalı, uşaqlar həmin müddətdə otaqdan uzaq saxlanılmalıdır.

Diqqət: civə xalçaya, yumşaq mebelə, döşəmə çatlarına və ya çətin təmizlənən sahələrə dağılıbsa, müstəqil təmizləmə aparmaq tövsiyə edilmir. Belə hallarda müvafiq mütəxəssislərə müraciət olunmalıdır.

Civəni toplamaq üçün tozsoran, süpürgə və ya məişət təmizləyici vasitələrdən istifadə etmək qətiyyən olmaz.

Civə ilə zəhərlənmənin əlamətləri hansılardır?

Civə buxarına yüksək səviyyədə məruzqalma zamanı aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:

  • Öskürək və tənəffüs çətinliyi
  • Döş qəfəsində ağrı
  • Baş ağrısı və ümumi zəiflik
  • Ürəkbulanma və qusma
  • Ağızda metal dadı
  • Ağır hallarda ağciyərlərin zədələnməsi və tənəffüs çatışmazlığı

Uzunmüddətli məruzqalma zamanı isə sinir sistemi və böyrəklərlə əlaqəli pozğunluqlar meydana çıxa bilər.

Vacib məqam: termometr sındıqdan qısa müddət sonra uşaqda qusma, ishal və ya hərarətin yaranması avtomatik olaraq civə zəhərlənməsi demək deyil. Bu əlamətlərin digər səbəbləri də ola bilər. Lakin civə ilə mümkün təmas barədə həkimə məlumat verilməli və uşağın vəziyyəti qiymətləndirilməlidir.

Hansı hallarda təcili tibbi yardım lazımdır?

Uşaqda nəfəs darlığı, davamlı öskürək, döş qəfəsində ağrı, şüur dəyişikliyi və ya digər ciddi əlamətlər yaranarsa, dərhal tibbi yardım alınmalıdır.

Uşağın civəni və ya termometrin şüşə hissələrini udduğundan, yaxud nəfəs yollarına çəkdiyindən şübhələnirsinizsə, simptomların yaranmasını gözləmədən tibbi məsləhət alın.

Bütün şüşə termometrlərdə civə varmı?

Xeyr. Müasir şüşə termometrlərin bəzilərində civə əvəzinə spirt əsaslı rəngli mayelər və ya digər metal ərintiləri istifadə olunur.

Qırılan termometrin içindəki maye qırmızı və ya mavi rəngdədirsə, adətən, civə tərkibli olmur. Gümüşü rəngli maye isə civə və ya civəsiz metal ərintisi ola bilər. Buna görə də termometrin civəsiz olduğu dəqiq bilinmirsə, təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl edilməlidir.

Valideynlərə tövsiyə

Civəli termometrlərin ev şəraitində istifadəsi əvəzinə təhlükəsiz elektron termometrlərə üstünlük verilməsi məqsədəuyğundur.

Unutmayın ki, bir termometrin sınması mütləq ağır zəhərlənmə ilə nəticələnmir. Əsas təhlükə civənin düzgün təmizlənməməsi, ətraf mühitdə qalması və buxarının tənəffüs edilməsidir.

Vaxtında görülən düzgün tədbirlər civə ilə zəhərlənmə riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Redaktə qeydi: Mətn müəllifin gündəlik klinik təcrübəsi, beynəlxalq tibbi mənbələr və Gemini AI texnologiyasının dil, dilçilik və struktur redaktəsi dəstəyi ilə hazırlanmışdır.

Mənbələr

  1. United States Environmental Protection Agency (EPA). What to Do if a Mercury Thermometer Breaks.
  2. World Health Organization (WHO). Mercury and Health.
  3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC/ATSDR). Toxicological Profile for Mercury.

www.epa.gov/mercury/what-do-if-mercury-thermometer-breaks

www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mercury-and-health

www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp46.pdf

Rəyi cavablandırın
İmtina et
Şərhlər (0)
İlk rəyi siz bildirin