28 Noyabr 2017

“2 yaş sindromu” nədir?

Psixososial inkişafda əsas yeri tutan 2-3 yaşarası dövr körpəlikdən uşaqlığa keçid dövrü kimi qiymətləndirilir. Uşaq 16-42 aylıq olduqda müşahidə edilən, “2 yaş sindromu” kimi adlandırılan bu dövr, uşaq psixologiyasında əsas yeri tutaraq valideynlər və uşaqlar üçün çətin dövr hesab edilir. 2 yaş dövrü gəzməyə və danışmağa başlayan uşaq üçün fərdi olmağın ilk addımıdır. Hərəkət etməyə başlayan uşaq artıq heç kimdən asılı olmadan – müstəqil hərəkət edə biləcəyini anlamağa başlayır. O, artıq özünü, ətraf mühiti kəşf etmək üçün can atır. Bu dövrə qədər valideynlərdən və ətrafındakılardan “asılı olan” uşaq artıq öz istədiyi kimi hərəkət etməyə çalışır. Bu dövrdə uşaqlar özünü ifadə etməyə başlayır və o, maraqlı“yeni kəşf”lərin izindədir.

2 yaş dövrü ana ilə uşağı arasında mübahisələrin başlandığı dövr hesab edilir. Fərdi hərəkət edə biləcəyini başa düşən uşaq, valideynlərin köməyi olmadan bunu həyata keçirə biləcəyini düşünsə də, eyni zamanda onların “dəstəyi”nə ehtiyac duyduğunu anlayır. Bununla yanaşı, 2-3 yaş dövrü uşaqlarında hər istədiyini yerinə yetirmək, inad etmək, narahatlıq, istəklərini zorla həyata keçirmək kimi hərəkətlər xarakterikdir.

Ona görə də valideynlər uşaqlarının “2 yaş sindromu”nu – psixologiyasını yaxşı bilməli və düzgün istiqamətləndirməlidirlər. Əks halda bu həm uşağın, həm də valideynlərin psixologiyasına mənfi təsir edə bilər.

Qeyd edilməlidir ki, təbii ehtiyaclarını istədiyi vaxt yerinə yetirməyi öyrənən uşaq özünü daha güclü və müstəqil hiss etməyə başlayır. Bəzən uşaqları onların alt paltarının çirkli olması belə narahat etməyə bilər. Hətta bəzi hallarda sidiyin, nəcisin istiliyi, qoxusu onlarda müsbət hiss oyada bilər. Tualet təliminə hazır olmayan bir uşağa valideynlər tərəfindən təzyiq edilməsi uşaq psixologiyasına çox mənfi təsir göstərə bilər. Nəticədə uşaq ya valideynlərə qarşı inadlaşaraq harda istəsə tualetini edəcək, ya da valideynlərinə xoş olsun deyə onların istəklərini zorla yerinə yetirəcəkdir. Hər iki hal uşağın gələcək dövrü üçün onlarda psixopatoloji problemlərin  meydana gəlməsinə səbəb ola bilər.  Qeyd edilməlidir ki, bu kimi hallar uşağın fərdiləşməsinin qarşısını alan faktorlardan biridir.

“2 yaş sindromu”nun ən böyük problemlərindən biri də uşaqların qidalanmasıdır. İsrarla uşağı yedizdirmək, özünün müstəqil yeməsinə icazə verməmək kimi hallar uşağın fərdiləşməsinə mənfi təsir göstərir. Bu vəziyyətdə uşaqlar inadkarlıq göstərərək yeməyini qaytara və yeməkdən imtina edə bilərlər. Bu kimi halların qarşısını almaq üçün uşaq ac olduqda, yemək qabını onun qarşısına qoymaq və müstəqil qida qəbul etməsinə şərait yaratmaq məsləhətdir. Qida rəddinin qarşısını almaq üçün sevmədiyi yeməkləri sevdiyi yeməklər arasında fərqli formada təqdim etmək ən çox fayda görmüş üsuldur.

Uşaqlarda “2 yaş sindromu”nda ən çox rast gəlinən tipik davranışlar aşağıdakılardır:

  1. İnadkarlıq göstərmək
  2. İstədiklərini ağlayaraq zorla etdirmək
  3. İştahın azalması, yuxu rejiminin pozulması
  4. Əlindəki oyuncaqları və əşyaları yerə atmaq
  5. Tez-tez “yox” sözündən istifadə etmək
  6. Ailə üzvlərini və ətrafında olan insanları vurmaq
  7. Özünə xəsarət yetirmək və sair

Əgər uşaq:

– enerjisini sərf edə biləcəyi oyunlarla məşğul olmursa

– qidalanma və tualet təlimini zorla edirsə

– valideynlər tərəfindən tez-tez iradlar eşidərsə

bacı-qardaşlarını qısqanırsa

problemli ailədə yaşayırsa

valideynləri tərəfindən lazımi qayğı görmürsə, “2 yaş sindromu” onlarda çətin keçəcəkdir.

Valideynlər “2 yaş sindromu”nu keçirən uşaqları ilə düzgün və bacarıqla rəftar qaydalarına riayət etsələr, bu dövr onların həm özləri, həm də övladları üçün asan keçəcəkdir.

Bu dövrdə valideynlər tərəfindən uşaqları ilə davranış zamanı aşağıda qeyd edilən ümumi qəbul edilmiş qaydalara riayət etmələri məqsədəuyğundur:

  • Bu dövrün psixoloji baxımdan çox vacib mərhələ və normal (adi) bir vəziyyət olduğunu anlayın.
  • Uşaqlarınıza sərt “qayda-qanun” qoymayın, onlarla inadlaşmaqdan uzaq durun.
  • Uşaqlarınızın ağlayaraq və inadkarlıq göstərərək öz istəklərinə nail olmasının qarşısını almağa çalışın. Bu zaman uşağın sakitləşməsinə qədər gözləyin və daha sonra uşağa “onun dilində” hansı səbəbdən onun istəyini yerinə yetirmək istəmədiyini izah etməyə çalışın.
  • Uşağın üstünə qışqırmaq, onu cəzalandırmaq, vurmaq qətiyyən qadağandır.
  • Uşağınız Sizinlə inadlaşarkən onun marağını, davranışını başqa yerə istiqamətləndirin.
  • Uşağın tualet təlimi üçün uyğun vaxtı seçin. Uşaq bunu söz olaraq ya da hərəkətləri ilə ifadə edirsə deməli ən uyğun dövrdür. Sırf “vaxtıdır, öyrənməlidir” deyib uşağın hazır olmadığı dövrdə tualet təliminə başlamaq ən böyük səhvlərdən biridir.
  • 2-3 yaş dövrü uşaqların ən çox sual vermə dövrüdür. “Bu nədir?” “Niyə?” “Nə üçün?” suallarını sizə heç dayanmadan verə  bilərlər. Nə qədər yorğun, işləriniz çox olsa belə uşağınızın suallarını cavablandırmağa çalışın.
  • Bu dövrdə uşaqlar bir çox şeylərdən (qaranlıq, heyvanlar, ildırım və sair) qorxa bilərlər. Onlara “qorxmağa əsas yoxdur” deməyin yerinə “mən sənin yanındayam və səni qoruyuram” deyin.
  • Uşaqlarınıza “yıxılarsan”, “xəstələnərsən” və sair kimi ifadələr işlədərək onun gələcəkdə daha cəsarətsiz və özünə inamsız böyüməsinə səbəbkar ola bilərsiz.
  • Uşaqlarınıza “olmaz”, “yox”, “qadağan edirəm” kimi sözlərin yerinə misal üçün “bu gün havanın soyuq olması səbəbindən otağında oyuncaqlarınla oynamağın daha uyğundur” kimi ifadələr işlədin.

Xülasə, bu dövrün müvəqqəti xarakter daşıdığını, lakin uşağınız üçün mühüm dövr olduğunu anlamağınızı və səbirli olmağınızı tövsiyyə edirik.

Valideyn olaraq bu dövrdə çətinlik çəksəniz uşaq psixoloqların köməyindən istifadə etməyiniz məqsədəuyğundur …

Məlumatların bir qismi www.psikoterapi.pro saytından götürülmüşdür.

 

Dr. Nərmin Əzizova

Phd Uzman Dr. Əli Quliyev

01 Oktyabr 2019
Uşağınız özü də hiss etmədən əlini ağzına aparır, barmağını əmir ya da dırnağını yeyirsə və…
18 Sentyabr 2019
Dövrümüzdə inkişaf edən və uşaqları cəlb edən, əyləndirən televizorlar və komputerlər onların kitaba qarşı marağını…
10 Sentyabr 2019
Bu gün uşaqlar arasında kifayət qədər geniş yayılan dəmir çatışmazlığı bir sıra problemlərə yol açır.…