Uşaqlarda postnazal axıntı (burun arxa burun-udlaq nahiyəsi axıntısı) nədir? Nərmin Əzizova

Uşaqlarda postnazal axıntı burun və sinuslarda yaranan seliyin boğazın arxa hissəsinə doğru axması nəticəsində yaranan yayğın bir vəziyyətdir. Bu zaman mukus boğazın arxasında toplanır və sanki boğazdan aşağı nəsə axırmış kimi hiss yaradır.

Əslində burun və boğazdakı vəzilər hər gün müəyyən miqdarda mukus (selik) istehsal edir. Bu selik nəfəs yollarını nəmləndirir, toz və mikrobları tutaraq bədəni qoruyur. Lakin infeksiya, allergiya və ya digər səbəblər zamanı mukus miqdarı artır və boğazın arxasına axaraq narahatlıq yaradır.

Uşaqlarda bu vəziyyət xüsusilə gecə saatlarında artan öskürək, boğazda qıcıqlanma və burun tutulması ilə özünü göstərə bilər.

Uşaqlarda postnazal axıntısının əlamətləri

Postnazal axıntı uşaqlarda müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər. Oxunaqlılığı artırmaq üçün ən çox rast gəlinən əlamətləri tərəfimizdən hazırlanmış cədvəldə ümumiləşdirmişik.

Mukus çox olduqda boğazda toplanaraq öskürək və səs dəyişikliklərinə səbəb ola bilər.

Uşaqlarda burun arxa axıntısının səbəbləri

Postnazal axıntı müxtəlif səbəblər nəticəsində yarana bilər. Bu səbəbləri daha aydın göstərmək üçün tərəfimizdən hazırlanmış cədvəldə ümumiləşdirmişik.

Evdə uşağa nə kömək edə bilər?

Geniz axıntısı olan uşaqlarda bəzi sadə üsullar simptomları yüngülləşdirə bilər. Valideynlərə məsləhət görürəm ki, ilk növbədə burun boşluğunun təmiz saxlanmasına və otaq şəraitinin uyğun olmasına diqqət etsinlər.

1. Duzlu su (serum fizioloji)
   Burun içini nəmləndirir və seliyin təmizlənməsinə kömək edir. Mən valideynlərə tövsiyə edirəm ki, xüsusilə soyuqdəymə zamanı burun yuyulması gündə bir neçə dəfə tətbiq oluna bilər.
2. Burun aspiratoru
   Xüsusilə körpələrdə yığılan seliyi təmizləmək üçün istifadə olunur.
3. Otağın havasını nəmləndirmək
   Soyuq buxar cihazı burun mukozasını rahatlaşdırır. Valideynlərə məsləhət görürəm ki, otaq havasının çox quru olmamasına diqqət etsinlər.
4. Bol maye qəbulu
   Su və ilıq içkilər mukusun durulaşmasına kömək edir. Mən uşaqların kifayət qədər maye qəbul etməsini tövsiyə edirəm.
5. Başın bir qədər yuxarıda saxlanması
   Yatarkən yastığın bir qədər qaldırılması axıntının boğazda toplanmasını azalda bilər.

Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Valideynlərin daha rahat qiymətləndirə bilməsi üçün həkimə müraciət tələb edən halları tərəfimizdən hazırlanmış cədvəldə göstərmişik.

Valideynlərə tövsiyə edirəm ki, simptomlar uzun müddət davam etdikdə və ya uşağın ümumi vəziyyəti pisləşdikdə mütləq həkim müayinəsinə müraciət etsinlər.

Valideynlərin tez-tez verdiyi suallar

• Postnazal axıntı uşaqlarda nə qədər davam edir?
  Əgər səbəb virus infeksiyasıdırsa, geniz axıntısı adətən 5–10 gün ərzində azalır.
• Geniz axıntısı öskürəyə səbəb ola bilərmi?
  Bəli. Mukus boğazın arxa hissəsinə axdıqda xüsusilə gecə saatlarında öskürəyə səbəb ola bilər.
• Postnazal axıntı yoluxucudurmu?
  Axıntının özü yoluxucu deyil. Lakin səbəb virus infeksiyası olduqda xəstəlik digər uşaqlara keçə bilər.
• Uşaqlarda geniz axıntısı qulaq problemlərinə səbəb ola bilərmi?
  Uzun müddət davam edən geniz axıntısı bəzi hallarda orta qulaq iltihabına səbəb ola bilər.
• Uşaqlarda geniz axıntısı üçün antibiotik lazımdırmı?
  Əksər hallarda antibiotik lazım olmur və yalnız bakterial infeksiya olduqda həkim tərəfindən təyin edilir.
• Geniz axıntısı geniz əti ilə əlaqəli ola bilərmi?
  Bəli. Geniz əti böyüməsi uşaqlarda burun tutulması və geniz axıntısının geniş yayılmış səbəblərindən biridir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatları və statistika

World Health Organization məlumatlarına görə uşaqlarda yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları dünyada ən çox rast gəlinən xəstəliklər sırasındadır və çox vaxt burun axıntısı və postnazal axıntı kimi simptomlarla müşayiət olunur.

Araşdırmalar göstərir ki uşaqlar ildə orta hesabla 6–8 dəfə yuxarı tənəffüs yolu infeksiyası keçirə bilər. Məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda isə bu göstərici 8–10 epizoda qədər çata bilər.

Allergik rinit də postnazal axıntının geniş yayılmış səbəblərindən biridir və epidemioloji məlumatlara görə uşaqların təxminən 10–30 faizində müşahidə olunur.

Nəticə

Uşaqlarda postnazal axıntı pediatriyada tez-tez rast gəlinən bir vəziyyətdir və əksər hallarda soyuqdəymə, allergiya və ya geniz əti böyüməsi ilə əlaqəli olur.

Əksər hallarda ev şəraitində sadə tədbirlərlə simptomları yüngülləşdirmək mümkündür. Mən valideynlərə tövsiyə edirəm ki, uşağın burun gigiyenasına diqqət etsinlər, otaq havasının nəmliliyini təmin etsinlər və uşağın kifayət qədər maye qəbul etməsinə şərait yaratsınlar.

Lakin simptomlar uzun müddət davam edərsə və ya uşağı ciddi narahat edərsə həkim müayinəsi vacibdir.

Xüsusilə qeyd etmək istərdim ki, uşağın simptomları davam edərsə, yüksək hərarət, nəfəs alma çətinliyi və ya qidalanma problemləri yaranarsa pediatr və ya LOR həkiminə müraciət etmək ciddi tövsiyə olunur.

İstinadlar və istifadə olunan ədəbiyyat

1. World Health Organization (WHO). Acute respiratory infections in children.
   https://iris.who.int/handle/10665/41803
2. World Health Organization (WHO). Pneumonia – Fact sheet.
   https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/pneumonia
3. Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA) Guidelines.
   https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/all.70131
4. European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI). Allergic rhinitis guidelines.
   https://eaaci.org/guidelines-position-papers
5. Rhinitis 2020: A practice parameter update.
   https://www.aaaai.org/Aaaai/media/Media-Library-PDFs/Allergist%20Resources/Statements%20and%20Practice%20Parameters/Rhinitis-2020-A-practice-parameter-update.pdf
6. Nelson Textbook of Pediatrics. Elsevier.
7. Cummings Otolaryngology – Head and Neck Surgery. Elsevier.

Nərmin Əzizova, Pediatriya.az portalının təsisçisi