Pediatriya.az təqdim edir: Uşaqlarla təyyarə səyahəti – valideynlərin ən çox verdiyi suallar və cavablar
Müəllif: Həkim Nərmin Əzizova, Pediatriya.az portalının təsisçisi
Pediatriya.az-a hər gün valideynlərdən uşaqların sağlamlığı ilə bağlı yüzlərlə sual daxil olur. Yay tətili mövsümünün başlaması ilə birlikdə isə ən çox ünvanlanan suallardan biri azyaşlı uşaqlarla təyyarə səyahətinin necə planlaşdırılması, uçuş zamanı nələrə diqqət edilməli olduğu və uşaqların bu səfərə necə hazırlanması ilə bağlıdır.
Əslində, düzgün hazırlıq görüldükdə uşaqlarla təyyarə səyahəti həm təhlükəsiz, həm də rahat keçə bilər. Bunun üçün uşağın yaşına uyğun planlama aparmaq, sağlamlıq vəziyyətini nəzərə almaq və uçuş zamanı yarana biləcək narahatlıqların qarşısını əvvəlcədən almaq kifayətdir.
Uşaqlar təyyarədə səyahət edə bilərmi?
Bəli.
Sağlam uşaqlar üçün təyyarə səyahəti təhlükəsiz hesab olunur.
Lakin, nəzər almalı olduğumuz bir neçə məqam vardır. Belə ki:
– 1 aydan kiçik körpələrdə zəruri olmadıqca uçuş məsləhət görülmür.
– Erkən doğulmuş körpələrdə, ürək və ağciyər xəstəlikləri olan uşaqlarda mütləq pediatrın məsləhəti alınmalıdır.
– Qızdırma, ağır respirator infeksiya, orta qulaq iltihabı və ya ciddi ishal zamanı səfəri təxirə salmaq daha məqsədəuyğundur.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı nə tövsiyə edir?
Diqqət etmisinizsə, Pediatriya.az-da hazırladığımız bir çox maarifləndirici materiallarda Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) tövsiyələrinə istinad edirik. Bunun əsas səbəbi ÜST-nin elmi sübutlara əsaslanan, mütəmadi yenilənən və dünyanın müxtəlif ölkələrində tətbiq olunan beynəlxalq tövsiyələr hazırlamasıdır. Uşaqlarla təyyarə səyahəti ilə bağlı məsləhətlər də bu prinsiplər əsasında formalaşdırılıb və valideynlər üçün etibarlı yol göstəricisi hesab olunur.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) səyahətə hazırlaşarkən sağlamlıq risklərinin əvvəlcədən qiymətləndirilməsini tövsiyə edir. Xüsusilə körpələr, azyaşlı uşaqlar və xroniki xəstəlikləri olan uşaqlar səyahətdən əvvəl daha diqqətlə qiymətləndirilməlidir.
ÜST səyahət edənlərə, mümkün olduqda, səfərdən 4–8 həftə əvvəl tibbi məsləhət almağı tövsiyə edir. Səfərə daha az vaxt qalsa belə, həkim məsləhəti almaq faydalıdır.
Xüsusilə xroniki xəstəliyi olan uşaqlarda səfər zamanı istifadə ediləcək dərmanların əvvəlcədən hazırlanması, tibbi sənədlərin əlçatan olması və səyahət sığortasının nəzərdən keçirilməsi vacibdir.
Uşağın peyvəndlərinin yaşına uyğun olaraq aktual olması da səyahətə hazırlığın mühüm hissəsidir. Səfərin istiqamətindən asılı olaraq bəzi ölkələrə giriş üçün əlavə peyvəndlər tələb oluna bilər. Buna görə beynəlxalq səfərlərdən əvvəl gediləcək ölkəyə uyğun sağlamlıq tövsiyələri əvvəlcədən yoxlanılmalıdır.
https://www.who.int/health-topics/travel-and-health?utm_source=chatgpt.com#tab=tab_1
https://www.who.int/publications/i/item/9789241580472?utm_source=chatgpt.com
https://www.who.int/travel-advice/vaccines?utm_source=chatgpt.com
Uçuşdan əvvəlki hazırlıq
Uçuş vaxtını düzgün seçin
İlk diqqət edəcəyimiz məqam budur. Əgər mümkündürsə, uşağın gündəlik yuxu saatına uyğun uçuş seçmək daha rahat olur. Xüsusilə uzun uçuşlarda uşağın bir hissəsini yataraq keçirməsi həm özü, həm də valideyn üçün üstünlükdür.
Hava limanına tez gedin
Uşaqlarla sənədlərin yoxlanılması, təhlükəsizlik nəzarəti və baqaj prosedurları daha çox vaxt apara bilər.
Online check-in etdikdə isə hava limanında gözləmə müddəti azalır. Bir sözlə bu məsələni nəzərə alın və gecikməməyə çalışın. Körpənizlə tələsərək hava limanında müvafiq sənəd prosedurlarını icra etməyiniz Sizə və övladınıza əlavə stres yarada bilər.
Sənədləri əvvəlcədən yoxlayın
Xüsusilə xarici ölkəyə səfərlərdə:
- pasport
- viza (tələb olunursa)
- doğum haqqında şəhadətnamə (bəzi hallarda)
- tibbi sənədlər
- istifadə olunan dərman reseptləri əlinizin altında olmalıdır.
Ölkədaxili Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfər zamanı övladınızın yalnız şəxsiyyət vəsiqəsinin və uçuş biletinin olması kifayətdir. Lakin, xarici ölkələrə səfərlər zamanı yuxarıda qeyd edilənləri nəzərə almağınız tövsiyə olunur.
Əlavə olaraq qeyd edək ki, valideynlərdən biri ilə 18 yaşına çatmamış uşaq səfər etdikdə digər valideynin notarial qaydada razılığı tələb olunur. Belə bir razılıq olmadıqda övladınızın ölkə xaricinə uçuş etməsinə icazə verilməyəcəkdir.
Qeyd etdiyimiz razılığın digər valideyn tərəfindən verilməməsi hallarında məsələnin necə hüquqi yol ilə tənzimlənməsi barədə Pediatriya.az yaxın zamanlarda hüquqi-maarifləndirici yazı yayımlayacaqdır.
Əl çantasında nələr olmalıdır?
Valideynlərin ən böyük səhvi bütün vacib əşyaları baqaja qoymaqdır.
Əl yükündə aşağıdakılar mütləq olmalıdır:
- övladınıza ehtiyat paltar;
- uşaq bezi;
- salfetlər;
- antiseptik;
- biberon (Körpə butulkası) və ya su;
- süd qarışığı və ya mama;
- əmzik;
- sevimli oyuncaq;
- nazik yorğan və ya balaca yastıq;
- kitab və boyama dəsti;
- planşet və ya telefonda əvvəlcədən yüklənmiş cizgi filmləri;
- uşağın istifadə etdiyi dərmanlar.
Təyyarədə qulaq ağrısı niyə yaranır?
Qalxma və enmə zamanı kabin təzyiqi dəyişdiyi üçün orta qulaqda təzyiq yaranır.
Kiçik uşaqlar bunu ifadə edə bilmədikləri üçün ağlamağa başlayırlar.
Təzyiqi azaltmaq üçün:
Körpələrdə
- ana südü vermək
• biberon
• əmzik
Böyük uşaqlarda
- su içmək
• saqqız çeynəmək
• konfet sormaq
• tez-tez udqunmaq
təzyiqin bərabərləşməsinə kömək edir.
Əgər uşaqda orta qulaq iltihabı varsa, uçuşdan əvvəl pediatr və ya LOR həkimin məsləhəti alınmalıdır.
Təyyarədə uşağı necə məşğul etmək olar?
Uzun müddət təyyarədə oturmaq uşaqlar üçün çətin ola bilər.
Ən yaxşı seçim:
- boyama kitabı
- stiker kitabları
- maqnit oyunlar
- kiçik konstruktorlar
- kart oyunları
- nağıl kitabları
- tapmacalar
- planşetdə əvvəlcədən yüklənmiş videolar
Oyuncaqların səs çıxarmayan olması digər sərnişinlərin rahatlığı baxımından vacibdir. Həmçinin digər sərnişininlərə əlavə diskomfort yaratmamaq məqsədilə planşet və ya telefondan videolara qulaqcıq vasitəsilə (və ya ya çox aşağı səsdə) baxmaları məqsədəmüvafiqdir.
Uçuş zamanı uşağın qidalanması
Uşaqlar ac olduqda daha tez narahat olurlar.
Yanınızda:
- alma
- banan
- quru meyvələr
- peçenye
- pendir
- kraker
- qoz-fındıq (yaşa uyğundursa) kimi sağlam və tökülməyən qəlyanaltılar saxlamaq faydalıdır.
Bol maye qəbulunu da unutmayın.
Qeyd: Körpələrin qidalanması zamanı yaş nəzərə alınmalıdır. ÜST ilk 6 ay ərzində yalnız ana südü ilə qidalanmanı tövsiyə edir. 6 aydan sonra uyğun əlavə qidalar başlanır və ana südü ilə qidalanmanın 2 yaşa qədər və daha uzun müddət davam etdirilməsi tövsiyə olunur. Buna görə uçuş zamanı körpəyə su və digər mayelərin verilməsi uşağın yaşına və qidalanma formasına uyğun müəyyən edilməlidir.
Təyyarədə geyim necə olmalıdır?
Ən yaxşı seçim yumşaq, pambıq, rahat, qat-qat geyim olmasıdır.
Kabin temperaturu dəyişə bildiyi üçün nazik gödəkcə və ya jaket də faydalıdır.
Uşaq təyyarədə necə davranmalıdır?
Səfərdən əvvəl sadə qaydaları izah edin:
- təhlükəsizlik kəmərini bağlamaq
- icazəsiz ayağa qalxmamaq
- dəhlizdə qaçmamaq
- yüksək səslə danışmamaq
- digər sərnişinlərə hörmət etmək
Kiçik uşaqlara bunu oyun formasında izah etmək daha effektivdir.
Hərəkət xəstəliyi (ürəkbulanma) olan uşaqlarda nə etməli?
Əgər uşaq nəqliyyat vasitəsində ürəkbulanma yaşayırsa:
- uçuşdan əvvəl ağır yemək yeməsin
- kifayət qədər maye qəbul etsin
- pəncərəyə baxması faydalıdır
- kitab oxuması və telefona uzun müddət baxması məsləhət görülmür
Dərman istifadəsi yalnız həkim tövsiyəsi ilə olmalıdır.
Xroniki xəstəliyi olan uşaqlarda
Astma, şəkərli diabet, epilepsiya, ağır allergiya və digər xroniki xəstəliklər zamanı:
- bütün dərmanlar əl yükündə saxlanmalıdır;
- ehtiyac olarsa aviaşirkət əvvəlcədən məlumatlandırılmalıdır;
- fövqəladə vəziyyət planı valideyn tərəfindən əvvəlcədən hazırlanmalıdır.
ÜST də səyahətdən əvvəl mövcud xəstəliklərin və sağlamlıq risklərinin qiymətləndirilməsini tövsiyə edir.
Valideynlər üçün qısa “check-list”
- Pasport və sənədlər
- Dərmanlar
- Su və qəlyanaltı
- Əmzik və ya biberon
- Ehtiyat paltar
- Uşaq bezi
- Salfet və antiseptik
- Oyuncaq
- Kitab və boyama dəsti
- Telefon/planşet və qulaqcıq
- Şarj cihazı və powerbank
- Yorğan və ya nazik jaket
Nəticə
Uşaqlarla təyyarə səyahəti əvvəlcədən düzgün planlaşdırıldıqda düşündüyünüz qədər çətin olmur. Səfərdən əvvəl uşağın sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək, yaşına uyğun hazırlıq görmək, əl yükünü düzgün təşkil etmək və uçuş zamanı yaranan təzyiq dəyişikliklərinə qarşı sadə tədbirlər görmək həm uşağın, həm də bütün ailənin rahat və təhlükəsiz səyahət etməsinə kömək edir.
ÜST-nin tövsiyələri də göstərir ki, xüsusilə körpələr və xroniki xəstəlikləri olan uşaqlar üçün səyahət öncəsi hazırlıq və sağlamlıq risklərinin əvvəlcədən qiymətləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Qeyd edək ki, əksər hallarda uşaqlarla təyyarə ilə səfər edən şəxslər istirahət, əyləncə məqsədilə səfərə çıxırlar. Belə olan halda da, səfərinizi daha rahat və yaddaqalan etmək üçün Pediatriya.az -ın elmi və praktiki əsaslandırmış olduğu tövsiyələrinə riayət etməyinizi məsləhət bilirik.
İstifadə olunan etibarlı mənbələr
- Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO). Travel and Health.
https://www.who.int/health-topics/travel-and-health - Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO). International Travel and Health.
https://www.who.int/publications/i/item/9789241580472 - Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO). Infant and Young Child Feeding.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding - American Academy of Pediatrics (AAP). HealthyChildren.org – Flying with Baby: Parent FAQs.
https://www.healthychildren.org/English/safety-prevention/on-the-go/Pages/Flying-with-Baby.aspx - Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Traveling Safely with Infants and Children.
https://wwwnc.cdc.gov/travel/page/children - International Air Transport Association (IATA). Traveling with Children.
https://www.iata.org/en/programs/passenger/travel-with-children/ - Azərbaycan Hava Yolları (AZAL). Uşaq və körpə sərnişinlər.
https://www.azal.az/az/information/passengers-with-children - European Union Aviation Safety Agency (EASA). Travelling by Air.
https://www.easa.europa.eu/en/light/topics/travelling-air
Məqalə haqqında
Bu məqalə Pediatriya.az redaksiyası tərəfindən Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO), Amerika Pediatriya Akademiyası (AAP), ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzi (CDC), Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyası (IATA), Avropa Aviasiya Təhlükəsizliyi Agentliyi (EASA), Azərbaycan Hava Yollarının (AZAL) rəsmi tövsiyələri və digər etibarlı elmi mənbələr əsasında hazırlanmışdır. Məqalənin hazırlanmasında beynəlxalq tövsiyələrlə yanaşı, Pediatriya.az həkimlərinin gündəlik pediatrik klinik praktikası və peşəkar təcrübəsi də nəzərə alınmışdır.
Qeyd: Məqalənin məzmunu Pediatriya.az redaksiyası tərəfindən hazırlanmışdır. Mətnin dil, üslub və durğu işarələrinin redaktəsində ChatGPT süni intellekt alətindən köməkçi vasitə kimi istifadə edilmişdir.