Uşaqlarda inək südünə allergiya barədə. Həkim Nərmin Əzizova

İnək südünə allergiya nədir?

İnək südünə allergiya körpələrdə və kiçik yaşlı uşaqlarda ən çox rastlanan qida allergiyalarından biridir. Süd və süd məhsullarının qəbulundan sonra immun sistem süd zülallarını “yad” kimi qəbul edir və allergik mexanizm işə düşür.

Düşünürəm ki, bu mövzu xüsusilə valideynlər üçün vacibdir, çünki bəzən adi həzm pozuntusu ilə allergiya qarışdırılır.

Araşdırmalar göstərir ki, inək südü allergiyası olan uşaqların 70–80%-ində keçi və qoyun südünə də oxşar çarpaz reaksiya görülə bilər. Zənnimcə bu məlumat valideynlərin “keçi südü alternativdirmi?” sualını cavablandırmaq baxımından da əhəmiyyətlidir.

Kimlərdə daha çox rast gəlinir?

Ən çox südəmər dövrdə (28 gün – 1 yaş) və həyatın ilk 3 ilində müşahidə olunur. Uşaqlar böyüdükcə tolerantlıq yarana bilər:

• 1 yaşda təxminən 50%
  • 3 yaşda 75%
  • 6 yaşda 90%

Fikrimcə, bu statistikalar ümidvericidir — çünki, bir çox uşaqda zamanla allergiyanın keçməsi müşahidə olunur. Lakin, ailədə ekzema, astma və digər allergik xəstəliklər varsa bu proses daha uzun çəkə bilər.

Əsas səbəblər

Genetik meyl və immun sistemin süd zülallarına qarşı həssaslığı əsas səbəb sayılır. Südün allergiya yaradan başlıca zülalları zərdab (whey) və kazeindir.

Düşünürəm ki, valideynlər gizli süd mənbələrinə də diqqət etməlidir, çünki bu zülallar xəmir, şirniyyat, sous və bəzi hazır qidalarda da olur.

Əlamətlər necə özünü göstərir?

Reaksiyalar iki növdür:

• sürətli IgE tipli reaksiya (dəqiqələr – 2 saat)
  • gecikmiş non-IgE tipli reaksiya (48 saat – 1 həftə)

Əlamətlərin gecikməsi ən çox çaşdıran məqamdır, çünki valideyn bəzən reaksiyanı süd məhsulu ilə əlaqələndirmir və səbəbi başqa yerdə axtarır.

Laktoz dözümsüzlüyü ilə qarışdırılmamalıdır

Laktoz intoleransı allergiya deyil — süd şəkərinin həzm edilməməsidir. Bu səbəbdən yalnız həzm sistemi əlamətləri olur və dəri və tənəffüs sistemi təsirlənmir.

Zənnimcə, bu ayrım çox vacibdir, çünki iki halın müalicəsi və qidalanması tam fərqlidir.

Diaqnoz necə qoyulur?

Diaqnozun yalnız testlə qoyulması düzgün deyil. Klinik müşahidə + laborator test + eliminasiya + yüklənmə kombinasiyası daha dəqiq nəticə verir.

Valideyn bütün müşahidələrini həkimə detallı çatdırdıqda xəstəliyin diaqnostikası həm daha sürətli, həm də daha dəqiq olur.

Müalicə və düzgün qidalanma

Hazırda spesifik dərman müalicəsi yoxdur. Əsas yanaşma süd və süd məhsullarının rasiondan çıxarılmasıdır.

Düşünürəm ki, burada ən önəmli məsələ uşağın qida balansını pozmamaqdır. Buna görə dietoloq nəzarəti və D vitamini-kalsium kimi dəstəklər diqqətdə olmalıdır.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) körpələr üçün ilk 6 ay yalnız ana südünü tövsiyə edir və allergiya şübhəsi olan uşaqlarda əlavə qidalanmanın mütəxəssis nəzarətində aparılmasını vurğulayır.

Nə üçün gecikmədən aşkar edilməlidir?

Gecikmə aşağı riskləri artırır:
• anafilaksiya
• astma meyli
• atopik dermatit
• böyümə və inkişafın ləngiməsi

Fikrimcə vaxtında diaqnoz uşağın həm sağlamlığına, həm də ailənin psixoloji rahatlığına müsbət təsir edir.

Statistik məlumatlar

• süd allergiyası körpələrin 2–3%-ində təsdiqlənib (EAACI, 2023)
• qida allergiyalarının təxminən 50%-i süd mənşəlidir (AAAAI, 2022)
• 70–80% hallarda keçi və qoyun südü ilə çarpaz allergiya olur
• sənaye formulaları istifadə edən körpələrdə daha çox rastlanır

İstifadə edilmiş mənbələr:

WHO – World Health Organization
https://www.who.int

EAACI – European Academy of Allergy and Clinical Immunology
https://www.eaaci.org

AAAAI – American Academy of Allergy, Asthma & Immunology
https://www.aaaai.org

WAO – World Allergy Organization
https://www.worldallergy.org

NIAID Food Allergy Guidelines
https://www.niaid.nih.gov

DRACMA (World Allergy Organization) Cow’s Milk Allergy Guidelines
https://www.worldallergy.org/education-and-programs/education/allergic-disease-guidelines/dracma