Ana südündən süfrəyə doğru: körpənizin ilk qidalarına sağlam keçid üçün həkim məsləhətləri. Həkim Nərmin Əzizova
Körpənizi əlavə qidaya keçirməyə hazırlaşırsınız?
Bu mərhələ hər bir ana üçün həyəcanlı, amma eyni zamanda məsuliyyətli dövrdür. Bu yazıda körpəniz üçün ən sağlam və təhlükəsiz qidalanma planını necə quracağınızı addım-addım öyrənəcəksiniz.
Ana südü və ilk 6 ay
İlk 6 ayda körpənin yalnız ana südü ilə qidalanması Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) və UNICEF tərəfindən tövsiyə olunur.
Bu dövrdə körpəyə su, meyvə şirəsi və ya hər hansı əlavə qida verilməməlidir.
Ana südü körpənin:
- 0–6 ayda 100 faizini,
- 6–12 ayda təqribən 50 faizini,
- 1 yaşdan sonra isə 30 faizədək enerji və qida ehtiyacını qarşılayır.
Əlavə qidaya keçid zamanı
Əlavə qidalar WHO və ESPGHAN tövsiyələrinə əsasən 6-cı aydan etibarən təqdim olunur.
Əgər körpə süni qida ilə bəslənirsə, həkim məsləhəti ilə 4-cü aydan başlamaq mümkündür.
Əlavə qida verilməsinin qaydaları
- Hər yeni qida 3 gün ara ilə təqdim olunmalıdır.
- Əvvəlcə 1 çay qaşığı ilə başlanmalı, miqdar tədricən artırılmalıdır.
- Qidalar evdə hazırlanmalı, duzsuz, ədviyyatsız və hipoallergen olmalıdır.
- Soyudulmamış qidalar 2 saat ərzində verilməlidir.
1 yaşa qədər qadağan olunan qidalar
| Qidanın adı | Səbəbi |
| Bal | Botulizm riski və allergiya potensialı (CDC, 2022) |
| Çay | Dəmirin sorulmasına mane olur |
| Duz və şəkər | Böyrəklərə yük, diş çürüməsi riski |
| İnək və keçi südü | Zülal yükü yüksək, fol turşusu azdır |
| Yumurta ağı | Allergik risk yü |
BLW (Baby-led Weaning) metodu
- Körpə nə qədər yeyəcəyinə özü qərar verir.
- Ailə süfrəsinə oturdularaq yeməkdə iştirak etməsi təşviq edilir.
Əlavə qidalara öyrəşdirmə və başlanğıc məhsullar
Yeni qidalar az miqdarda təqdim olunmalı, sonra artırılmalıdır.
İlk aylarda meyvə və tərəvəz püreləri, sıyıqlar və yumurta sarısı istifadə oluna bilər.
Aylar üzrə praktik qida planları
6–8 aylıq körpələr üçün:
Ay |
Səhər |
Günorta |
Axşam |
6-cı ay |
1/8 yumurta sarısı, ana südü |
Tərəvəz püresi (kök, kabak), meyvə püresi |
Sıyıq, ana südü |
7-ci ay |
Yumurta sarısı, duzsuz pendir |
Ətli tərəvəz supu, meyvə püresi |
Sıyıq, qatıq |
8-ci ay |
1/2 yumurta sarısı, pendir, 1 dilim çörək |
Ətli mərciməkli sup, tərəvəzlər |
Köftəli tərəvəz yeməyi, qatıq |
9–12 aylıq körpələr üçün:
Ay |
Səhər |
Günorta |
Axşam |
9-cu ay |
Pendir, yumurta sarısı, kərə yağı ilə çörək |
Ətli tərəvəz yeməyi, düyü və ya makaron |
Qatıq və sıyıq, ya da tərəvəzli yemək |
10–12 ay |
Ailə süfrəsinə uyğun səhər yeməyi (duzsuz, ədviyyatsız) |
Ətli və paxlalı yeməklər, tərəvəz supu |
Ailə ilə eyni yemək (uyğunlaşdırılmış) |
Əlavə qidaya vaxtsız başlamanın riskləri
Çox erkən:
- Dəmir və sinkin sorulması azalır.
- Ana südü ilə qidalanma müddəti qısalır.
- İnfeksiyalara meyl artır.
Çox gec:
- Qidalanma çatışmazlığı riski.
- Psixomotor gerilik.
- Çeynəmə funksiyasında zəiflik.
Xüsusi qeydlər və yanlış yanaşmalar
- Ət suyu yalnız dadvericidir, zülal ehtiva etmir.
- Körpə peçenyeləri şəkərli və yağlı olduğuna görə tövsiyə olunmur.
- Qaraciyər yalnız 1 yaşdan sonra və az miqdarda verilməlidir.
- Düyü ən həzm olunan və faydalı taxıllardan biridir.
Əlavə qidalanma zamanı diqqət tələb edən əlamətlər
Aşağıdakı hallarda pediatra müraciət edin:
- Qida qəbulundan sonra qusma və ya davamlı öyümə.
- İshal və ya qəbizlik (48 saatdan çox davam edərsə).
- Dəri səpgiləri, qaşınma, ağız ətrafında qızartı.
- Boğazda ödem, öskürək, hırıltı, nəfəs darlığı.
- Uzun müddətli iştahasızlıq.
- Çəki artımının dayanması və ya azalması.
- Halsızlıq, yuxuya meyl.
- Qanlı nəcis və ya nəcisdə selik.
- Yemək zamanı çeynəmədə çətinlik, boğulma epizodları.
Nəticə və tövsiyələr
- İlk 6 ay yalnız ana südü ilə qidalanma tövsiyə olunur.
- Əlavə qidaya keçid mərhələli, diqqətli və fərdi yanaşma ilə olmalıdır.
- Evdə hazırlanan, təbii və körpəyə uyğunlaşdırılmış qidalar üstünlük təşkil etməlidir.
- Körpənin qidalanması həkim nəzarətində və ailə müşahidəsi altında aparılmalıdır.
İstinadlar
- World Health Organization (WHO). Infant and Young Child Feeding. 2023
- United Nations Children’s Fund (UNICEF). The First 1000 Days. 2022
- European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN). Complementary Feeding Guidelines. 2017
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Honey and Infant Botulism. 2022
- American Academy of Pediatrics (AAP). Starting Solid Foods. 2021
Həkim Nərmin Əzizova,
Neonatoloq, K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutu
Həkim Nərmin Əzizova
Neonatoloq, K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutu