Arı Sancması: İlkin Yardım və Allergik Reaksiyalar. Həkim Nərmin Əzizova

Arı sancması ən çox açıq havada baş verir və əksər hallarda evdə aparılan ilkin tibbi yardımla idarə oluna bilər. Lakin, arı sancmasına qarşı allergiyası olan şəxslərdə, xüsusən də bir neçə arı tərəfindən sancılma halında, təcili tibbi müdaxilə tələb olunan ciddi reaksiyalar meydana gələ bilər. Arı sancması nəticəsində yaranan əlamətlər fərdin allergik həssaslığına və sancan arının növünə görə dəyişir.

Arı sancması növləri və əlamətləri

• Yüngül reaksiyalar:
  • Ağrı, qaşıntı və sancma nahiyəsində isinmə
  • Lokal qızarıqlıq və yüngül şişkinlik
  • Əlamətlər adətən bir neçə saat ərzində azalır
• Orta dərəcəli reaksiyalar:
  • Qızarıqlıq və şişkinlik bir neçə gün müddətində arta bilər
  • Ağrı və qaşıntı daha şiddətli olur
• Ağır reaksiyalar və anafilaksiya:
  • Dəridə geniş yayılmış qaşıntı, səpgilər
  • Boğazda şişkinlik, nəfəs alma çətinliyi
  • Ürək bulanma, baş gicəllənmə, huşun itməsi
  • Bu əlamətlər arı sancmasından bir neçə dəqiqə sonra meydana çıxa bilər və həyati təhlükə yarada bilər

Statistik məlumatlar

Dünya miqyasında hər il arı sancması səbəbilə təxminən 1-2% insan ciddi allergik reaksiya keçirir. ABŞ-da aparılan bir araşdırmaya görə, arı sancmasına bağlı allergik reaksiyalar nəticəsində hər il 60-70 ölüm halı qeydə alınır. Allergik risk xüsusilə bal arısı, eşşək arısı və vəhşi arı sancmalarında daha yüksəkdir.

İlkin tibbi yardım:

1. İynənin çıxarılması:
   • Arı sancmasından sonra iynə dəridə qalmışsa, 30 saniyə ərzində çıxarılmalıdır.
   • İynəni çıxararkən cımbız (пинцет) və ya dırnaq ucu istifadə edilə bilər. Vacib olan, iynəni sıxmadan çıxarmaqdır ki, zəhər kisəsi partlamasın və daha çox zəhər yayılmasın.
2. Zədələnən sahənin yuyulması:
   • Arının sancdığı yer soyuq su və sabunla yaxşıca yuyulmalıdır. Bu, həm infeksiya riskini azaldır, həm də dəridə qalan toksinlərin təmizlənməsinə kömək edir.
3. Soyuq kompres tətbiqi:
   • Şişkinliyi və ağrını azaltmaq üçün soyuq kompres (buz və ya soyuq su) tətbiq edilməlidir.
   • Buzu birbaşa dəriyə qoymaq olmaz; mütləq dəsmala bükülməlidir.
4. Ağrı və qaşıntı üçün müalicə:
   • Parasetamol və ya ibuprofen kimi ağrıkəsicilər qəbul edilə bilər.
   • Antihistamin tərkibli losyonlar və ya siroplar qaşıntını azaldır.

Uşaqlarda arı sancması

Uşaqlarda arı sancması daha geniş reaksiyalarla müşahidə oluna bilər. Uşaqların dərisi daha incə və həssas olduğu üçün sancma nəticəsində yaranan şişkinlik və qızarıqlıq daha çox əraziyə yayılır. Eyni zamanda, uşaqlarda allergik reaksiya ehtimalı daha yüksəkdir, xüsusilə astma və ya digər allergik xəstəlikləri olan uşaqlarda.

• Anafilaksiya riski: Uşaqlarda ağır reaksiyalar daha tez inkişaf edə bilər, buna görə də ilkin yardım sürətli və dəqiq olmalıdır.
• İlk yardım məsləhətləri:
  • İynəni çıxardıqdan sonra dərhal soyuq kompres tətbiq edilməlidir.
  • Antihistaminik siroplar qəbul oluna bilər (həkim məsləhəti ilə).
  • Şişkinlik artarsa və ya nəfəsalma çətinləşərsə, təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.

Anafilaksiya halında nə etməli?

Anafilaksiya arı sancmasından sonra ən təhlükəli reaksiya növüdür. Əgər aşağıdakı simptomlar meydana gələrsə, təcili yardım çağırılmalıdır:

• Tənəffüs darlığı, boğulma hissi
• Boğazda şişkinlik, udma çətinliyi
• Dərinin geniş yayılmış qızarması və qaşıntı
• Baş gicəllənmə və huşun itməsi

Bu halda, adrenalin (epinefrin) inyeksiyası həyata keçirilməlidir. Əgər şəxs keçmişdə də anafilaksiya keçirmişsə, həmişə yanında epinefrin inyeksiyası aparması məsləhət görülür.

Əlavə məlumatlar:

• Arı sancmasına qarşı immunoterapiya: Xüsusilə yüksək risk qrupunda olan şəxslər üçün həkim nəzarəti altında immunoterapiya tətbiq edilə bilər. Bu müalicə növü allergik reaksiya riskini azaldır.
• Düzgün tibbi yardım: Əgər sancma çoxsaylı olarsa və ya sancma baş, boyun, ağız nahiyəsindədirsə, dərhal tibbi müdaxilə tələb olunur.

Pediatriya.az